Αλβανία: Υπουργός τεχνητής νοημοσύνης

Και όμως η Αλβανία έγινε η πρώτη χώρα στην Ευρώπη που απέκτησε υπουργό Τεχνητής νοημοσύνης. Μία είδηση που πέρασε στα «ψιλά», όμως δείχνει πολλά.

Ο πρωθυπουργός Εντι Ράμα σύστησε την Diella, ένα γυναικείο άβαταρ ντυμένο με παραδοσιακά αλβανικά ρούχα, που έως πρόσφατα λειτουργούσε ως βοηθός στην πλατφόρμα e-Albania και πλέον εμφανίζεται με κυβερνητικό ρόλο στους δημόσιους διαγωνισμούς. Ο Ράμα μίλησε για μια νέα εποχή διαφάνειας και αμεροληψίας· η αντιπολίτευση αντέδρασε έντονα, καταγγέλλοντας θεσμική εκτροπή και «επικοινωνιακή φούσκα».

Η πρωτοβουλία αυτή δεν είναι ένα απλό τεχνολογικό πείραμα. Πρέπει να αναγνωριστεί ότι η ψηφιοποίηση υπήρξε μια από τις πιο ουσιαστικές τομές της περιόδου Ράμα. Η πλατφόρμα e-Albania διευκόλυνε την καθημερινότητα εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών, μείωσε δραστικά τη γραφειοκρατία, απλοποίησε τη διαδικασία έκδοσης εγγράφων και περιόρισε τα περιθώρια μικροδιαφθοράς. Η Diella, ως «πρόσωπο» αυτής της ψηφιακής μετάβασης, πατάει πάνω σε ένα έδαφος πραγματικών βελτιώσεων· αλλά ταυτόχρονα τις μετατρέπει σε επικοινωνιακή αφήγηση που αναβαθμίζει την εικόνα της κυβέρνησης, χωρίς να απαντά στο ζήτημα της λογοδοσίας.

Η σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές εμπειρίες είναι αποκαλυπτική. Η Εσθονία οικοδόμησε την ψηφιακή της διακυβέρνηση πάνω σε στιβαρό θεσμικό πλαίσιο, με διαφάνεια και ισχυρούς μηχανισμούς ελέγχου. Η Γαλλία του Εμανουέλ Μακρόν αξιοποίησε τη ρητορική της «start-up nation» για να ενισχύσει την καινοτομία, χωρίς να υπονομεύσει τη λογοδοσία. Στην Αλβανία, αντιθέτως, η τεχνολογία αποκτά χαρακτήρα σχεδόν θεατρικό: ένας αλγόριθμος βαφτίζεται «υπουργός» και προσωποποιεί την υπόσχεση της αμεροληψίας, την ώρα που η πραγματική εξουσία παραμένει συγκεντρωμένη στην εκτελεστική εξουσία.

Το κεντρικό ερώτημα αναδύεται αμείλικτο: ποιος κυβερνά; Δεν είναι η Diella που λαμβάνει αποφάσεις· είναι όσοι ορίζουν τα δεδομένα, τους αλγόριθμους, τα κριτήρια και τα όρια της λειτουργίας της. Η εξουσία δεν εξαφανίζεται, απλώς καλύπτεται πίσω από το πέπλο μιας τεχνολογικής «ουδετερότητας». Ετσι, η πολιτική ευθύνη μετατοπίζεται από τον ορατό, λογοδοτούντα υπουργό στον αδιαφανή αλγόριθμο και στους σχεδιαστές του. Το θεμελιώδες προνόμιο της δημοκρατίας – η δυνατότητα του πολίτη να απαιτεί ευθύνες από εκλεγμένα πρόσωπα – αποδυναμώνεται.